شهرداری اصفهان از ۲۸ مرداد باشگاه «اصفهان هوشمند» را راهاندازی کرده که تاکنون نزدیک به هزار عضو جذب کرده و بیش از ۱۱۵۰ نفر در دورههای آموزشی آن شرکت کردهاند. این باشگاه با هدف ترویج کاربردی هوش مصنوعی و توانمندسازی شهروندان برای استفاده از فناوریهای نوین شهری ایجاد شده است. مسئولان میگویند تاکنون بیش از ۷۰ خدمت الکترونیک شهرداری ارائه شده، اما سؤال اصلی این است: آیا این اقدامات برای تبدیل شدن اصفهان به شهر هوشمند کافی است؟
باشگاهی برای شهر هوشمند؛ ایده جالب یا عملی؟
شهرداری اصفهان از ۲۸ مرداماه امسال باشگاه «اصفهان هوشمند» را راهاندازی کرده است. هدف این باشگاه، ترویج کاربردی هوش مصنوعی و توانمندسازی شهروندان برای استفاده از فناوریهای نوین شهری است.
بتولسادات خیامزاده، مسئول آموزش و فرهنگسازی سازمان فاوا و مدیر باشگاه، در حاشیه سومین نمایشگاه فننما از این ابتکار سخن گفت. او اعلام کرد که تاکنون نزدیک به هزار نفر عضو باشگاه شدهاند و بیش از ۱۱۵۰ نفر از دورههای آموزشی آن بهرهمند شدهاند.
این آمار در مدت کمتر از سه ماه قابل توجه است. اما سؤال این است: آیا این باشگاه واقعاً میتواند به تحقق شهر هوشمند کمک کند یا صرفاً یک برنامه آموزشی دیگر است که پس از مدتی فراموش میشود؟
چه چیزی یاد میدهند؟
خیامزاده توضیح داد که آموزشها بهصورت هدفمند و توسط اساتید برجسته ارائه میشود. او گفت: «اعضای باشگاه یاد میگیرند چگونه ایدههای کسبوکار خود را تحلیل کنند، وبسایت بسازند، برنامهریزی و بازاریابی انجام دهند و از ابزارهای هوش مصنوعی در مسیر توسعه کسبوکارشان استفاده کنند.»
این محتوای خوبی است، اما کمی گیجکننده. آیا باشگاه اصفهان هوشمند برای آموزش شهروندان درباره استفاده از خدمات شهری هوشمند است یا برای کمک به آنها در توسعه کسبوکارشان؟ این دو هدف متفاوت هستند.
اگر هدف اصلی، توانمندسازی شهروندان برای استفاده از خدمات هوشمند شهری است، پس چرا آموزشها بر بازاریابی و کسبوکار تمرکز دارند؟ و اگر هدف، کمک به توسعه کسبوکارها است، پس ارتباط آن با شهر هوشمند چیست؟
مأموریتها و مسابقات
خیامزاده افزود که در پایان هر دوره، مأموریتهایی در قالب مسابقه برای اعضا تعریف میشود تا آموختههای خود را بهصورت عملی به کار گیرند. تاکنون چهار وبینار و یک نشست حضوری برگزار شده و دو نشست دیگر نیز تا پایان پاییز پیشبینی شده است.
این رویکرد عملی، مثبت است. یادگیری تنها با گوش دادن اتفاق نمیافتد؛ باید تمرین کرد. اما مأموریتها درباره چه هستند؟ آیا شهروندان یاد میگیرند چگونه از اپلیکیشنهای شهری استفاده کنند یا چگونه یک استارتاپ راه بیندازند؟
این ابهام در هدفگذاری میتواند مشکلساز باشد. برنامههای موفق، برنامههایی هستند که هدف مشخص دارند و بر آن تمرکز میکنند.
دو رکن شهر هوشمند
خیامزاده نکته مهمی را مطرح کرد: «تحقق شهر هوشمند نیازمند دو رکن اساسی است؛ از یک سو، دستگاههای خدماترسان باید خدمات خود را بر پایه فناوریهای نوین ارائه دهند و از سوی دیگر، شهروندان باید توانمند و آگاه باشند تا بتوانند از این خدمات استفاده کنند.»
این کاملاً درست است. شهر هوشمند تنها به فناوری نیاز ندارد؛ به شهروندانی نیاز دارد که بتوانند از آن فناوری استفاده کنند. بسیاری از پروژههای دیجیتال به این دلیل شکست میخورند که کاربران نمیدانند چگونه از آنها استفاده کنند یا اعتماد ندارند.
اما سؤال این است: آیا باشگاه اصفهان هوشمند واقعاً به این رکن دوم میپردازد؟ آیا شهروندان عادی که ممکن است با فناوری آشنا نباشند، در این دورهها شرکت میکنند؟ یا اینکه اکثر شرکتکنندگان افرادی هستند که از قبل با فناوری آشنا هستند و میخواهند مهارتهای خود را ارتقا دهند؟
۷۰ خدمت الکترونیک؛ کافی یا ناکافی؟
منصور سلطانیزاده، مدیرکل حسابرسی شهرداری اصفهان، در حاشیه نمایشگاه فننما اعلام کرد: «تاکنون بیش از ۷۰ خدمت شهرداری بهصورت هوشمند ارائه شده است.»
این آمار خوب به نظر میرسد، اما باید سؤالاتی پرسید: این ۷۰ خدمت چه هستند؟ چند نفر واقعاً از آنها استفاده میکنند؟ آیا این خدمات کیفیت مناسبی دارند؟ آیا شهروندان از وجود آنها اطلاع دارند؟
ارائه خدمات الکترونیک بهتنهایی کافی نیست. اگر کسی از آنها استفاده نکند یا کیفیت پایینی داشته باشند، صرفاً یک آمار روی کاغذ هستند.
سلطانیزاده گفت: «حرکت به سمت شهر هوشمند دیگر یک انتخاب نیست بلکه ضرورتی برای مدیریت بهینه شهر به شمار میآید.» این حرف درست است، اما ضرورت بهتنهایی اجرای موفق را تضمین نمیکند.
دادهمحوری؛ پایهای که هنوز ضعیف است
سلطانیزاده بر اهمیت استفاده از دادهها برای مدیریت هوشمند حوزههایی مانند ترافیک، خدمات شهری و انرژی تأکید کرد. او گفت: «هرچند در گامهای ابتدایی قرار داریم، اما با استمرار این روند میتوان به تحقق کامل شهر هوشمند در اصفهان امیدوار بود.»
این اعتراف صادقانه است. اصفهان هنوز در گامهای ابتدایی قرار دارد. اما صداقت بهتنهایی کافی نیست؛ باید برنامه مشخص، زمانبندی دقیق و منابع کافی وجود داشته باشد.
استفاده از دادهها برای تصمیمگیری اساسی است، اما این نیازمند زیرساخت قوی، سیستمهای یکپارچه و نیروی انسانی متخصص است. آیا اصفهان این موارد را دارد؟
شرکتکنندگان از سایر شهرها
نکته جالب اینکه خیامزاده اشاره کرد: «هرچند تمرکز فعالیت باشگاه بر شهر اصفهان است، اما شرکتکنندگان از سایر شهرهای کشور نیز در این دورهها حضور دارند.»
این میتواند نشانه خوبی باشد که برنامه جذاب است. اما از طرفی، اگر هدف باشگاه توانمندسازی شهروندان اصفهان برای استفاده از خدمات هوشمند شهری است، چرا افراد از شهرهای دیگر شرکت میکنند؟ آیا این یعنی محتوای دورهها بیشتر عمومی است تا خاص اصفهان؟
چالشهای واقعی
راهاندازی باشگاه اصفهان هوشمند یک قدم مثبت است، اما چالشهای واقعی همچنان باقی است:
اول، هدفگذاری مشخص. باشگاه باید تصمیم بگیرد که هدف اصلیاش چیست: آموزش استفاده از خدمات شهری هوشمند، توسعه کسبوکارها، یا ارتقای سواد دیجیتال عمومی؟
دوم، دسترسی به گروههای هدف. آیا باشگاه به شهروندان عادی که واقعاً نیاز به آموزش دارند دسترسی پیدا میکند یا فقط افرادی که از قبل با فناوری آشنا هستند جذب میشوند؟
سوم، پایداری. بسیاری از برنامههای آموزشی با شور و شوق شروع میشوند اما پس از چند ماه کمرنگ میشوند. آیا باشگاه اصفهان هوشمند میتواند فعالیت خود را بهصورت پایدار ادامه دهد؟
چهارم، ارزیابی تأثیر. چگونه میتوان سنجید که این برنامه واقعاً به تحقق شهر هوشمند کمک کرده است؟ شاخصهای موفقیت چیست؟
نگاهی به آینده
باشگاه اصفهان هوشمند یک ابتکار جالب است و جذب نزدیک به هزار عضو در مدت کوتاه، نشاندهنده علاقه شهروندان است. اما برای اینکه این برنامه واقعاً مؤثر باشد، باید:
- هدفگذاری مشخصتری داشته باشد
- به گروههای هدف واقعی دسترسی پیدا کند
- محتوای آموزشی را با نیازهای واقعی شهروندان تطبیق دهد
- تأثیر خود را بهصورت قابل سنجش ارزیابی کند
- فعالیت خود را بهصورت پایدار ادامه دهد
اصفهان پتانسیل تبدیل شدن به شهر هوشمند را دارد، اما این تنها با راهاندازی یک باشگاه یا ارائه ۷۰ خدمت الکترونیک اتفاق نمیافتد. نیاز به برنامهریزی جامع، سرمایهگذاری جدی، همکاری میان نهادهای مختلف و مهمتر از همه، تغییر فرهنگ سازمانی و شهروندی دارد.
امیدواریم که باشگاه اصفهان هوشمند بتواند در این مسیر مؤثر باشد و نه تنها یک برنامه آموزشی دیگر، بلکه بخشی از یک استراتژی جامع برای تحقق شهر هوشمند باشد.
