استونی با جمعیتی حدود یک‌ونیم میلیون نفر، یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های جهان در توسعه دولت دیجیتال است. اما نکته جالب در تجربه این کشور، صرفا تعداد خدمات آنلاین نیست؛ بلکه نحوه اتصال این خدمات به یکدیگر است.

استونی از زیرساختی به نام X-Road  برای تبادل امن داده میان سامانه‌های مختلف استفاده می‌کند. در این مدل، اطلاعات در اختیار دستگاه‌های مختلف قرار می‌گیرد تا در صورت داشتن مجوز، بتوانند داده موردنیاز را از منبع اصلی دریافت کنند؛ به جای اینکه شهروند هر بار همان اطلاعات را دوباره ارائه کند.

نتیجه، علاوه بر حذف کاغذبازی، کاهش زمان، مراجعه و بخشی از سفرهای غیرضروری شهروندان است. برای مثال، نسخه‌های پزشکی در استونی به صورت دیجیتال صادر می‌شوند و بیمار برای دریافت دارو به نسخه کاغذی نیاز ندارد. خدمات مالیاتی نیز عمدتا به شکل آنلاین انجام می‌شود و ثبت شرکت می‌تواند بدون مراجعه حضوری و از طریق سامانه‌های دیجیتال انجام شود.

استونی حتی امکان مشاهده برخی دسترسی‌ها به داده‌های شخصی را برای شهروندان فراهم کرده است؛ یعنی شهروند می‌تواند ببیند چه نهادی و در چه زمانی به داده‌های او دسترسی داشته است.

اما شاید مهم‌ترین درس استونی برای تهران، یک سوال ساده باشد:

آیا شهر هوشمند فقط باید سفرهای شهری را سریع‌تر و هوشمندتر کند، یا می‌تواند بعضی سفرها را از اساس حذف کند؟

وقتی یک شهروند برای گرفتن یک خدمت، چند بار به دستگاه‌های مختلف مراجعه می‌کند، مسئله فقط ناکارآمدی یک اداره نیست؛ مسئله، قطع بودن ارتباط میان سامانه‌ها و دستگاه‌ها است.

تجربه استونی نشان می‌دهد بخشی از مسیر هوشمندسازی شهر، نه در خیابان و خودرو، بلکه در پشت صفحه‌های سامانه‌های خدماتی اتفاق می‌افتد.

و هوشمندترین سفر، سفری است که دیگر لازم نیست انجام شود!